Bể Chứa Nước Ngầm Basilica Cistern: Lịch Sử, Giờ Mở Cửa Và Kinh Nghiệm

Nội dung chính

Bể chứa nước ngầm Basilica Cistern ở Istanbul có gì? Basilica Cistern (tiếng Thổ: Yerebatan Sarnıcı) là bể chứa nước ngầm khổng lồ được xây năm 532 dưới thời Hoàng đế Justinian I, nằm cách Hagia Sophia khoảng 150 m ở khu Sultanahmet. Không gian rộng khoảng 138 x 65 m với 336 cột đá cẩm thạch cao chừng 9 m, nổi tiếng nhất là hai chân cột chạm khắc đầu Medusa, một đặt nghiêng và một lộn ngược. Thời gian tham quan trung bình 45 đến 60 phút, nên đến lúc mở cửa buổi sáng để tránh đông.

Hàng cột đá cẩm thạch phản chiếu trên mặt nước trong Basilica Cistern, Istanbul

Ảnh: Bollweevil / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

Giữa khu phố cổ Sultanahmet nhộn nhịp, ít ai ngờ ngay dưới chân mình là một "cung điện chìm" đã tồn tại gần 1.500 năm. Basilica Cistern là điểm tham quan được nhiều du khách đánh giá là bất ngờ nhất Istanbul: ánh đèn vàng chiếu lên những hàng cột cổ, tiếng nước nhỏ giọt và bóng cột in trên mặt nước tạo nên không khí huyền bí khó quên. Nếu bạn đang lên kế hoạch du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, đây là điểm nên ghép chung buổi với Hagia Sophia và Nhà thờ Xanh.

1. Lịch sử bể chứa nước ngầm Basilica Cistern

Bể chứa được xây năm 532 theo lệnh Hoàng đế Justinian I, sau khi cuộc nổi loạn Nika thiêu rụi nhiều công trình ở trung tâm Constantinople. Tên gọi "Basilica" đến từ quảng trường Stoa Basilica từng nằm phía trên. Nhiệm vụ của bể là trữ nước dẫn về từ những nguồn ở xa qua hệ thống cống dẫn, cung cấp cho cung điện hoàng gia và các công trình quanh đồi thứ nhất của thành phố. Sức chứa ước tính khoảng 80.000 mét khối nước.

Sau khi người Ottoman chinh phục thành phố năm 1453, bể chứa dần bị lãng quên. Đến khoảng thập niên 1540, học giả người Pháp Petrus Gyllius phát hiện lại khi nghe kể cư dân trong khu vực có thể thả gàu xuống lòng đất để lấy nước, thậm chí câu được cá. Đợt cải tạo lớn năm 1985 đến 1987 đã nạo vét khoảng 50.000 tấn bùn và làm lối đi cho khách, rồi mở cửa thành bảo tàng vào tháng 9/1987. Lần trùng tu gần nhất hoàn tất tháng 7/2022, gỡ bỏ lớp bê tông cũ để lộ nền gạch nguyên bản từ thế kỷ 6.

2. Có gì bên trong Basilica Cistern?

Rừng cột cẩm thạch 336 chiếc

Không gian chính là một sảnh ngầm hình chữ nhật với 336 cột xếp thành 12 hàng. Nhiều cột được tái sử dụng từ các đền đài cũ nên đầu cột mang nhiều phong cách khác nhau: Ionic, Corinth hay Doric. Lối đi bằng sàn gỗ và kim loại chạy vòng quanh, cho phép bạn ngắm cột từ nhiều góc. Ánh đèn được thiết kế chiếu từ dưới lên, tạo hiệu ứng phản chiếu rất ăn ảnh.

Hai đầu Medusa bí ẩn

Ở góc tây bắc của bể có hai chân cột chạm khắc khuôn mặt Medusa, nhân vật thần thoại Hy Lạp có tóc là những con rắn và ánh nhìn biến người thành đá. Một đầu đặt nghiêng, một đầu lộn ngược. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây chỉ là cách tận dụng khối đá cho vừa chiều cao cột, nhưng truyền thuyết dân gian kể rằng người xưa cố tình đặt như vậy để vô hiệu hóa ánh nhìn của Medusa. Đây luôn là điểm đông khách nhất nên bạn cần kiên nhẫn chờ để chụp ảnh.

Cột nước mắt

Một cột khác được khắc họa tiết hình mắt gà và giọt lệ, thường được gọi là "cột nước mắt". Theo nhiều giai thoại, họa tiết này tưởng nhớ những người nô lệ đã thiệt mạng khi xây bể. Bề mặt cột luôn ẩm ướt, khiến nhiều người tin rằng cột "đang khóc".

Chân cột chạm khắc đầu Medusa trong Basilica Cistern

Ảnh: Nan Palmero / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

3. Giờ mở cửa, giá vé và cách mua vé

Basilica Cistern mở cửa từ 9 giờ sáng hằng ngày. Tháng 6/2026, bể chứa được chuyển giao cho Tổng cục Quỹ Tôn giáo (Vakıflar Genel Müdürlüğü) quản lý và mở cửa trở lại từ ngày 6/6/2026, vì vậy giờ đóng cửa, suất tham quan buổi tối và giá vé có thể đã thay đổi so với trước. Bạn nên kiểm tra giá tại quầy hoặc kênh bán vé chính thức ngay trước ngày đi. Mua vé trước giúp bỏ qua hàng mua vé nhưng vẫn phải qua cửa an ninh.

Nếu đi theo tour Thổ Nhĩ Kỳ, hãy xem kỹ chương trình để biết Basilica Cistern có nằm trong phần tham quan hay không. Với những tour có buổi tự do ở Istanbul, đây là điểm dễ tự đi vì nằm ngay trung tâm phố cổ.

4. Cách di chuyển đến Basilica Cistern

Cách thuận tiện nhất là đi tàu điện mặt đất T1, xuống ga Sultanahmet rồi đi bộ khoảng 2 đến 3 phút. Lối vào nằm đối diện góc đường của Hagia Sophia. Từ khu Taksim, bạn đi tàu kéo F1 xuống Kabataş rồi chuyển T1. Cách dùng thẻ giao thông, mua vé và đi phà được hướng dẫn chi tiết trong bài di chuyển ở Istanbul bằng Istanbulkart.

5. Kinh nghiệm tham quan Basilica Cistern

Thứ nhất, hãy đến ngay giờ mở cửa. Khoảng 9 giờ 15 phút sáng lối đi còn khá vắng, đến trưa mùa hè thì rất đông. Thứ hai, bên dưới mát quanh năm và lối đi có thể ẩm, nên mang theo áo khoác mỏng và đi giày có độ bám. Thứ ba, không nên bật đèn flash vì làm mất hiệu ứng phản chiếu, thay vào đó dùng chế độ chụp đêm của điện thoại và tì tay lên lan can để giữ máy ổn định. Thứ tư, bên dưới không có quán cà phê hay nhà vệ sinh, hãy chuẩn bị trước ở khu quảng trường Sultanahmet.

Basilica Cistern rất hợp để ghép thành một buổi sáng ở phố cổ: bắt đầu với bể chứa lúc mở cửa, sau đó sang Hagia Sophia, rồi Nhà thờ Xanh và cung điện Topkapi. Buổi chiều bạn có thể dạo chợ Grand Bazaar. Gợi ý sắp xếp trọn vẹn các điểm này có trong bài lịch trình du lịch Istanbul 3 ngày.

Lối đi tham quan giữa rừng cột trong bể chứa nước ngầm Basilica Cistern

Ảnh: Moise Nicu / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

6. Basilica Cistern có đáng đi không?

Với thời gian tham quan chỉ khoảng một giờ và vị trí ngay trung tâm, Basilica Cistern là điểm có giá trị trải nghiệm cao so với công sức bỏ ra. Không gian ngầm, ánh sáng nghệ thuật và câu chuyện lịch sử kéo dài qua thời Byzantine, Ottoman đến hiện đại giúp bạn hiểu thêm vì sao Istanbul được gọi là thành phố của những tầng văn minh chồng lên nhau. Những ai từng xem phim "Inferno" của Tom Hanks hay "From Russia with Love" thời James Bond sẽ nhận ra đây là bối cảnh quay quen thuộc.

Nếu muốn khám phá Istanbul trọn vẹn mà không phải lo lịch trình, vé vào cửa hay di chuyển, bạn có thể tham khảo các tour du lịch Thổ Nhĩ Kỳ khởi hành từ Hà Nội và TP.HCM của J Travel.