Du Lịch Đông Thổ Nhĩ Kỳ: Göbekli Tepe, Núi Nemrut, Mardin, Gaziantep, Trabzon

Đông Thổ Nhĩ Kỳ có gì đáng đi? Miền Đông và Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ là vùng đất của những di sản cổ xưa nhất nhân loại: Göbekli Tepe khoảng 11.600 năm tuổi gần Şanlıurfa, những pho tượng đá khổng lồ trên đỉnh núi Nemrut, thành phố đá màu mật ong Mardin nhìn xuống đồng bằng Lưỡng Hà, bảo tàng tranh khảm Zeugma và món baklava trứ danh ở Gaziantep, cùng tu viện Sumela bám vách núi gần Trabzon bên bờ Biển Đen. Từ Istanbul, bạn bay nội địa khoảng 1,5–2 tiếng đến các thành phố này; thời điểm đẹp nhất là tháng 5–6 và tháng 9–10.

Phần lớn khách Việt đến Thổ Nhĩ Kỳ lần đầu đều chọn hành trình kinh điển Istanbul – Cappadocia – Pamukkale. Nhưng với những ai đã đi một lần, hoặc yêu thích lịch sử và văn hóa, miền Đông là chân trời mới hấp dẫn: ít khách du lịch, ẩm thực phong phú và những di tích mang ý nghĩa thay đổi cả hiểu biết của loài người về nền văn minh cổ đại. Bài viết giới thiệu các điểm đến nổi bật nhất, cách di chuyển và kinh nghiệm sắp xếp lịch trình.

 

Göbekli Tepe và Şanlıurfa: nơi bắt đầu của văn minh

Göbekli Tepe nằm cách thành phố Şanlıurfa khoảng 15 km, là quần thể đền thờ bằng đá có niên đại khoảng 9.600 năm trước Công nguyên, tức lâu đời hơn Stonehenge ở Anh và kim tự tháp Ai Cập hàng nghìn năm. Những cột đá hình chữ T cao vài mét chạm khắc hình cáo, lợn rừng, rắn và chim cho thấy con người thời săn bắt hái lượm đã có khả năng tổ chức xây dựng công trình quy mô lớn, một phát hiện làm thay đổi cách giới khảo cổ nhìn nhận về sự ra đời của văn minh. Göbekli Tepe được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 2018.

Thành phố Şanlıurfa được người dân gọi là "thành phố của các nhà tiên tri". Theo truyền thuyết, đây là nơi sinh của nhà tiên tri Abraham (Ibrahim). Khu hồ cá thiêng Balıklıgöl với đàn cá chép không ai được đánh bắt, xung quanh là các nhà thờ Hồi giáo và vườn cây, là điểm dừng chân thanh bình. Bảo tàng Khảo cổ Şanlıurfa, một trong những bảo tàng lớn nhất Thổ Nhĩ Kỳ, trưng bày tượng người Urfa, được xem là bức tượng người kích thước thật cổ xưa nhất từng được tìm thấy.

 

Núi Nemrut: những pho tượng đá trên đỉnh núi

Trên đỉnh núi Nemrut cao khoảng 2.134 m là khu lăng mộ của vua Antiochus I xứ Commagene, xây dựng vào thế kỷ 1 trước Công nguyên. Hai bên gò đá nhân tạo là những bức tượng thần linh và vua chúa cao nhiều mét, theo thời gian các đầu tượng đã rơi xuống và nằm rải rác trên các bậc đá, tạo nên khung cảnh độc nhất vô nhị. Núi Nemrut được UNESCO công nhận là Di sản thế giới năm 1987.

Trải nghiệm đáng nhớ nhất là ngắm bình minh hoặc hoàng hôn trên đỉnh Nemrut, khi ánh nắng nhuộm vàng các đầu tượng đá. Do độ cao và tuyết, đường lên đỉnh thường chỉ mở cửa cho du khách trong khoảng từ cuối mùa xuân đến giữa mùa thu, buổi sáng sớm trên đỉnh rất lạnh kể cả mùa hè. Du khách thường nghỉ ở thị trấn Kahta hoặc Malatya để lên núi.

 

Mardin: thành phố đá màu mật ong

Mardin nằm trên sườn đồi nhìn xuống đồng bằng Lưỡng Hà rộng mênh mông, phía xa là biên giới Syria. Khu phố cổ với những ngôi nhà, nhà thờ, nhà thờ Hồi giáo bằng đá vôi màu mật ong xếp tầng theo sườn dốc tạo nên một trong những đô thị đẹp nhất Thổ Nhĩ Kỳ. Mardin là nơi giao thoa của văn hóa Thổ, Kurd, Ả Rập và cộng đồng Kitô giáo Syriac cổ, thể hiện qua tu viện Deyrulzafaran có lịch sử từ khoảng thế kỷ 5 nằm cách trung tâm vài km.

Dạo bộ trong các con hẻm lát đá, ghé chợ bán xà phòng thủ công, bạc chạm và gia vị, rồi ngồi uống trà trên sân thượng lúc hoàng hôn là trải nghiệm đặc trưng ở Mardin. Gần đó, thị trấn cổ Midyat với những dinh thự đá chạm khắc tinh xảo cũng rất đáng ghé.

 

Gaziantep: thủ phủ ẩm thực và tranh khảm Zeugma

Gaziantep được UNESCO đưa vào mạng lưới Thành phố Sáng tạo về Ẩm thực năm 2015. Đây là quê hương của món baklava hạt dẻ cười nổi tiếng nhất Thổ Nhĩ Kỳ, cùng nhiều món kebab và món ăn sáng địa phương phong phú. Bảo tàng Tranh khảm Zeugma là một trong những bảo tàng tranh khảm lớn nhất thế giới, lưu giữ các bức khảm La Mã được cứu khỏi thành cổ Zeugma trước khi khu vực bị ngập bởi hồ thủy điện, nổi tiếng nhất là bức "Cô gái Digan" với ánh mắt bí ẩn.

Gaziantep và một số tỉnh lân cận chịu ảnh hưởng của trận động đất tháng 2/2023, một số công trình như thành cổ Gaziantep bị hư hại và đang được trùng tu. Các điểm tham quan chính và dịch vụ du lịch hiện đã hoạt động trở lại, nhưng bạn nên kiểm tra tình trạng từng điểm trước khi đi.

 

Trabzon và tu viện Sumela bên bờ Biển Đen

Ở phía đông bắc, vùng Biển Đen mang khí hậu hoàn toàn khác: xanh mướt, nhiều mưa và sương mù. Điểm đến nổi bật là tu viện Sumela được xây bám vào vách đá dựng đứng ở độ cao khoảng 1.200 m trong thung lũng Altındere, cách Trabzon khoảng 45 km. Theo truyền thuyết, tu viện được thành lập từ thế kỷ 4. Sau nhiều năm trùng tu, tu viện đã mở cửa trở lại và đón lượng khách kỷ lục. Đường từ bãi đỗ xe lên tu viện khá dốc, nên chuẩn bị giày tốt và đi vào buổi sáng khi sương còn ít.

Cách Trabzon khoảng 100 km là hồ Uzungöl nằm giữa thung lũng núi rừng với những ngôi nhà gỗ, rất đẹp vào mùa thu. Ẩm thực vùng Biển Đen nổi tiếng với cá cơm hamsi, bánh pide kiểu Karadeniz và món muhlama phô mai ngô.

 

Đi Đông Thổ Nhĩ Kỳ thế nào và khi nào?

Khoảng cách giữa các thành phố miền Đông khá xa, vì vậy cách hiệu quả là bay từ Istanbul đến Trabzon, Gaziantep hoặc Şanlıurfa, sau đó đi xe giữa các điểm gần nhau như Gaziantep – Şanlıurfa – Mardin – Nemrut. Hành trình chuyên Đông Thổ thường kéo dài 9–11 ngày. Mùa hè ở Şanlıurfa và Mardin rất nóng, có ngày trên 40°C, còn mùa đông vùng núi phía đông rất lạnh và nhiều tuyết, nên tháng 5–6 và tháng 9–10 là thời điểm dễ chịu nhất. Tham khảo thêm thời tiết Thổ Nhĩ Kỳ theo tháng.

Miền Đông là vùng văn hóa bảo thủ hơn Istanbul, du khách nên ăn mặc kín đáo, đặc biệt khi vào nhà thờ Hồi giáo và đi chợ. Tiếng Anh ít phổ biến hơn, nên đi cùng hướng dẫn viên sẽ giúp chuyến đi trọn vẹn hơn nhiều. Nếu đây là lần đầu bạn đến Thổ Nhĩ Kỳ, hãy bắt đầu với hành trình kinh điển trong các tour Thổ Nhĩ Kỳ của J Travel; nếu đã đi rồi và muốn khám phá miền Đông, gia đình hoặc nhóm bạn có thể liên hệ J Travel để thiết kế tour riêng. Xem thêm lịch trình du lịch Thổ Nhĩ Kỳ 7, 9, 10 ngày.

Nguồn tham khảo: UNESCO World Heritage Centre (Göbekli Tepe, Nemrut Dağ), UNESCO Creative Cities Network (Gaziantep), Bộ Văn hóa và Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ (goturkiye.com), Hürriyet Daily News.

Một số ảnh minh họa: Teomancimit (CC BY-SA 3.0); Urszula Ka (CC BY-SA 3.0); Radosław Botev (CC BY 3.0 PL); Nevit Dilmen (Public domain); BSRF (CC BY-SA 4.0) – Wikimedia Commons.