Múa Xoay Sema Thổ Nhĩ Kỳ: Ý Nghĩa Và Nơi Xem Ở Istanbul, Konya, Cappadocia

Xem múa xoay Sema ở Thổ Nhĩ Kỳ ở đâu? Bạn có thể xem nghi lễ múa xoay Sema của các thầy tu dòng Mevlevi ở ba nơi chính: Istanbul (Trung tâm văn hóa Hodjapasha gần ga Sirkeci và Galata Mevlevihanesi ở Beyoğlu), Konya (Trung tâm văn hóa Mevlana, quê hương của dòng Mevlevi, đặc biệt dịp lễ tưởng niệm Rumi từ 7 đến 17/12) và Cappadocia (các lữ quán cổ như Sarıhan gần Avanos). Một buổi Sema thường kéo dài khoảng 1 giờ. Khán giả cần giữ im lặng, không vỗ tay giữa chừng và không chụp ảnh bằng đèn flash vì đây là nghi lễ tâm linh, không phải biểu diễn giải trí.

Ảnh: Baltazar Faunbäck / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Hình ảnh những người đàn ông mặc áo choàng trắng, đội mũ dạ cao, dang tay và xoay tròn không ngừng theo tiếng sáo là một trong những biểu tượng văn hóa đẹp nhất của Thổ Nhĩ Kỳ. Nhiều du khách biết đến nghi lễ này qua ảnh và video nhưng chưa rõ nên xem ở đâu, xem thế nào cho đúng. Bài viết này giải thích ý nghĩa của Sema và gợi ý những địa điểm uy tín để bạn thưởng thức khi du lịch Thổ Nhĩ Kỳ.

 

1. Sema là gì?

Sema là nghi lễ tâm linh của dòng tu Mevlevi, được những người kế thừa tư tưởng của nhà thơ, nhà thần bí học Mevlana Celaleddin Rumi (1207 đến 1273) hình thành tại Konya. Năm 2008, "Nghi lễ Sema của dòng Mevlevi" được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Người thực hiện nghi lễ được gọi là semazen, còn du khách quốc tế thường gọi họ là "whirling dervishes", tức những thầy tu xoay vòng.

 

2. Ý nghĩa của từng chi tiết trong nghi lễ

Mỗi chi tiết trong Sema đều mang tính biểu tượng. Chiếc mũ dạ cao màu nâu (sikke) tượng trưng cho bia mộ của bản ngã, áo choàng đen bên ngoài (hırka) là nấm mồ, còn chiếc váy trắng (tennure) bên trong là tấm vải liệm. Khi semazen cởi bỏ áo choàng đen trước khi xoay, đó là hình ảnh tái sinh hướng về chân lý. Trong lúc xoay, bàn tay phải ngửa lên trời để đón nhận ân sủng, bàn tay trái úp xuống đất để trao lại cho nhân gian, còn người xoay quanh chính mình và quanh sàn như các hành tinh xoay quanh mặt trời.

Nghi lễ gồm nhiều phần, mở đầu bằng bài thơ ca ngợi Nhà tiên tri, tiếng trống kudüm, tiếng sáo ney và bốn lượt xoay gọi là selam, mỗi lượt mang một ý nghĩa về hành trình tâm linh. Âm nhạc Mevlevi với tiếng sáo ney trầm buồn là phần không thể thiếu, tạo nên không khí thiền định cho cả người thực hiện lẫn khán giả.

 

3. Những nơi xem Sema uy tín

Istanbul: Hodjapasha và Galata Mevlevihanesi

Trung tâm văn hóa Hodjapasha nằm trong một nhà tắm hammam thế kỷ 15 được cải tạo, chỉ cách ga Sirkeci vài phút đi bộ. Đây là nơi thuận tiện nhất cho du khách vì có các buổi diễn đều đặn, phần giới thiệu bằng tiếng Anh và lịch đặt chỗ trực tuyến. Galata Mevlevihanesi ở khu Beyoğlu là tu viện Mevlevi đầu tiên của Istanbul, nay là bảo tàng, có tổ chức nghi lễ Sema theo lịch riêng. Bạn có thể kết hợp với tháp Galata và phố Istiklal gần đó.

Konya: quê hương của dòng Mevlevi

Konya là nơi an nghỉ của Rumi với lăng Mevlana mái ngói xanh nổi tiếng. Trung tâm văn hóa Mevlana tổ chức nghi lễ Sema định kỳ, thường vào tối thứ Bảy, còn dịp lễ tưởng niệm Rumi từ ngày 7 đến 17/12 có các buổi Sema quy mô lớn nhất trong năm. Kinh nghiệm thăm thành phố có trong bài khám phá Konya, còn lịch các lễ hội khác có trong bài lễ hội Thổ Nhĩ Kỳ theo mùa.

Cappadocia: Sema trong lữ quán cổ

Ở Cappadocia, nghi lễ thường được tổ chức trong các lữ quán (caravanserai) thời Seljuk như Sarıhan gần Avanos. Không gian đá cổ và ánh đèn mờ tạo nên trải nghiệm rất đặc biệt. Nhiều du khách kết hợp xem Sema vào buổi tối, sau một ngày khám phá thung lũng, xem gợi ý trong bài lịch trình Cappadocia 2 ngày.

Ảnh: Dosseman / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

 

4. Phân biệt Sema nghi lễ và biểu diễn giải trí

Ở các nhà hàng hay chương trình đêm Thổ Nhĩ Kỳ, bạn có thể thấy tiết mục múa xoay chen giữa múa bụng và nhạc dân gian. Đây là phần trình diễn mang tính giải trí, ngắn và không theo trình tự nghi lễ. Nếu muốn hiểu đúng giá trị văn hóa, hãy chọn các trung tâm chuyên tổ chức Sema như đã gợi ý. Nếu thích không khí sôi động của đêm diễn văn hóa, bạn có thể tìm hiểu thêm về múa bụng Belly Dance.

 

5. Quy tắc ứng xử khi xem Sema

Hãy đến sớm khoảng 15 đến 20 phút để ổn định chỗ ngồi. Giữ im lặng tuyệt đối trong suốt nghi lễ, tắt chuông điện thoại và không vỗ tay khi kết thúc, vì đây là một buổi cầu nguyện. Nhiều nơi cấm chụp ảnh và quay phim trong lúc diễn ra nghi lễ, một số nơi cho phép chụp ở phần cuối, hãy làm theo hướng dẫn của ban tổ chức. Không đứng dậy đi lại giữa chừng và ăn mặc lịch sự. Những phép lịch sự khác khi đến Thổ Nhĩ Kỳ có trong bài những điều nên và không nên làm.

Ảnh: Robot8A / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

 

6. Kết hợp xem Sema vào hành trình

Nếu chỉ có vài ngày ở Istanbul, buổi tối tại Hodjapasha là lựa chọn dễ sắp xếp nhất. Nếu đi tour qua Cappadocia, bạn có thể hỏi trưởng đoàn về buổi Sema tự chọn vào tối rảnh. Nếu muốn trải nghiệm trọn vẹn nhất, hãy chọn tháng 12 để đến Konya đúng dịp lễ tưởng niệm Rumi. Các tour Thổ Nhĩ Kỳ của J Travel đi qua Istanbul và Cappadocia, đội ngũ tư vấn có thể gợi ý ngày khởi hành và buổi Sema phù hợp với lịch của bạn.

 

Nguồn tham khảo

• UNESCO, Mevlevi Sema ceremony
• Go Türkiye, di sản văn hóa phi vật thể của Thổ Nhĩ Kỳ
• Hodjapasha Culture Center