Tìm kiếm

Banya – xông hơi kiểu Nga: cách tắm đúng, quy tắc cần biết và nhà tắm nổi tiếng ở Moscow, Saint Petersburg

Nội dung chính

    Tóm tắt nhanh: Banya là kiểu xông hơi ẩm truyền thống của người Nga: ngồi trong phòng xông gỗ khoảng 60–90 °C, được quạt và vỗ nhẹ bằng bó lá bạch dương (venik), rồi dội nước lạnh hoặc lăn tuyết, nghỉ uống trà và lặp lại vài lượt. Nên đội mũ nỉ, mang dép, không uống rượu và không ở trong phòng xông quá 5–10 phút mỗi lượt. Nhà tắm nổi tiếng nhất là Sanduny ở Moscow (hoạt động từ năm 1808), giá vé 2 giờ tham khảo khoảng 3.500 – 6.000 rúp.

    Người Nga có câu: "Ngày tắm banya là ngày không già đi". Với họ, banya không đơn thuần là nơi tắm rửa mà là một nghi thức thư giãn, chăm sóc sức khỏe và gặp gỡ bạn bè có từ hàng trăm năm. Gần như mỗi ngôi nhà nghỉ dacha ở nông thôn đều có một căn banya bằng gỗ, còn ở Moscow và Saint Petersburg có những nhà tắm công cộng sang trọng như cung điện. Nếu đi tour Nga, trải nghiệm xông hơi kiểu Nga là cách hiểu văn hóa bản địa thú vị nhất. Bài viết giúp anh chị biết banya là gì, tắm thế nào cho đúng, những quy tắc cần nhớ và địa chỉ nổi tiếng.

    Phòng xông hơi bằng gỗ trong banya Nga
    Phòng xông hơi bằng gỗ trong banya Nga

    Banya là gì?

    Banya là nhà tắm hơi truyền thống của người Đông Slav. Các ghi chép biên niên sử cổ của nước Nga đã nhắc đến những nhà tắm gỗ nơi người ta dùng nước nóng, đá nung và cành lá cây để làm sạch cơ thể. Qua nhiều thế kỷ, banya trở thành một phần không thể thiếu của đời sống: người Nga tắm banya trước các ngày lễ lớn, trước đám cưới, sau những ngày làm việc vất vả và cả để chữa cảm lạnh.

    Một banya truyền thống gồm ba gian:

    • Phòng thay đồ và nghỉ (predbannik): nơi cởi đồ, uống trà, trò chuyện giữa các lượt xông.
    • Phòng xông (parilka): phòng gỗ có bếp lò chứa đá nóng, các bậc ngồi cao thấp khác nhau; càng lên cao càng nóng.
    • Phòng tắm (moyka): nơi dội nước lạnh, tắm gội; nhiều nhà tắm có bể ngâm nước lạnh.

    Nhà tắm hơi banya bằng gỗ kiểu Nga xưa
    Nhà tắm hơi banya bằng gỗ kiểu Nga xưa

    Banya trong đời sống người Nga

    Ở nông thôn, banya thường được dựng tách riêng bên bờ ao hoặc sông, xa nhà chính để phòng cháy. Ngày tắm banya truyền thống là thứ Bảy, cả gia đình lần lượt vào xông, sau đó quây quần uống trà. Banya còn đi vào văn hóa đại chúng: trong bộ phim kinh điển "Trớ trêu của số phận" chiếu mỗi dịp năm mới trên truyền hình Nga, nhóm bạn có truyền thống đi tắm banya vào ngày 31/12 – và mọi rắc rối của câu chuyện bắt đầu từ buổi tắm ấy. Đến nay, nhiều nhóm bạn Nga vẫn hẹn nhau đi banya cuối năm như một cách "gột rửa" năm cũ.

    Banya khác sauna Phần Lan thế nào?

    Tiêu chí
    Banya Nga
    Sauna Phần Lan
    Nhiệt độ
    Khoảng 60–90 °C
    Thường 80–100 °C
    Độ ẩm
    Cao, hơi nước dày
    Thấp, khí khô
    Cách tạo hơi
    Dội nước, nước thảo mộc lên đá nóng liên tục
    Dội nước ít hơn
    Đặc trưng
    Bó lá venik vỗ lên người, nghỉ uống trà
    Ngồi xông yên tĩnh
    Làm mát
    Dội nước lạnh, bể nước lạnh, lăn tuyết
    Tắm vòi sen, hồ nước

    Điểm khác biệt lớn nhất là hơi ẩm: trong banya, người ta liên tục dội nước, đôi khi pha bia, nước bạc hà hay tinh dầu lên đá nóng để tạo những đợt hơi bốc lên trần. Cảm giác nóng thấm sâu vào da thịt, khác với cái nóng khô của sauna.

    Bó lá venik – "linh hồn" của banya

    Venik là bó cành lá được buộc lại, ngâm nước nóng cho mềm rồi dùng để quạt hơi nóng và vỗ nhẹ lên lưng, chân, vai. Động tác này giúp hơi nóng thấm đều, kích thích tuần hoàn máu và mang lại mùi thơm của rừng.

    Loại venik
    Đặc điểm
    Bạch dương
    Phổ biến nhất, lá mềm, mùi dịu, hợp người mới
    Sồi
    Lá dày, cứng, giữ nhiệt tốt, hợp da dầu
    Bách xù, linh sam
    Có gai mềm, mùi nhựa thông mạnh, dành cho người quen
    Bạch đàn
    Mùi thơm dễ chịu, thường kết hợp với bạch dương

    Bó lá bạch dương venik dùng trong xông hơi banya
    Bó lá bạch dương venik dùng trong xông hơi banya

    Ở các nhà tắm lớn có người làm banya chuyên nghiệp (banshchik hoặc parmeister) – họ điều chỉnh hơi, dùng hai bó venik quạt và vỗ theo nhịp như một màn biểu diễn, kết thúc bằng một gáo nước lạnh. Dịch vụ này tính phí riêng và rất đáng thử một lần.

    Cách tắm banya đúng cho người mới

    • Tắm sạch, lau khô người trước khi vào phòng xông lần đầu.
    • Đội mũ nỉ: chiếc mũ bằng nỉ cừu giúp bảo vệ đầu và tóc khỏi hơi nóng. Ngồi trên tấm lót hoặc khăn.
    • Lượt đầu nhẹ nhàng: ngồi ở bậc thấp 3–5 phút để cơ thể làm quen.
    • Ra ngoài làm mát: dội nước mát, ngâm bể lạnh vài giây hoặc lăn tuyết (ở dacha mùa đông), rồi nghỉ 10–15 phút, uống trà thảo mộc hoặc nước.
    • Lặp lại 3–5 lượt, mỗi lượt 5–10 phút, có thể dùng venik từ lượt thứ hai.
    • Kết thúc bằng tắm sạch và nghỉ ngơi, uống đủ nước.
    Lưu ý sức khỏe: Người có bệnh tim mạch, huyết áp cao, phụ nữ mang thai, người đang sốt hoặc vừa uống rượu không nên xông hơi. Không vào banya ngay sau bữa ăn no. Nếu thấy chóng mặt, tim đập nhanh, hãy ra ngoài ngay và báo nhân viên.

    Một buổi banya trọn vẹn thường kéo dài 2–3 giờ, nên anh chị đừng sắp xếp vội vàng. Sau khi tắm xong, cơ thể sẽ thấy nhẹ nhõm và buồn ngủ, vì vậy tốt nhất nên đi banya vào buổi chiều tối và không lên lịch tham quan dày đặc ngay sau đó. Nếu đi cùng người lớn tuổi, hãy chọn phòng xông có nhiệt độ vừa phải và để họ ngồi ở bậc thấp nhất.

    Quy tắc ứng xử trong banya công cộng

    • Khu nam và nữ thường tách riêng; trong khu chung giới, người Nga thường không mặc đồ, có thể quấn khăn hoặc tấm vải lớn.
    • Mang dép tắm, khăn, mũ nỉ; có thể thuê tại chỗ.
    • Không mang đồ ăn, đồ uống bên ngoài vào những nhà tắm lớn như Sanduny – nơi có nhà hàng riêng.
    • Hỏi ý kiến người bên cạnh trước khi dội thêm nước lên đá, vì không phải ai cũng chịu được hơi quá nóng.
    • Giữ trật tự, không chụp ảnh người khác.
    • Tháo đồ trang sức kim loại, đồng hồ trước khi vào phòng xông vì kim loại nóng lên rất nhanh và có thể gây bỏng.

    Những nhà tắm nổi tiếng ở Moscow và Saint Petersburg

    Nhà tắm Sanduny – Moscow

    Sanduny trên phố Neglinnaya ở trung tâm Moscow hoạt động từ năm 1808, là nhà tắm nổi tiếng nhất nước Nga. Tòa nhà hiện nay xây cuối thế kỷ 19 với nội thất như cung điện: trần sơn vẽ, đèn chùm, gỗ chạm, ghế da, bể bơi đá cẩm thạch. Giá vé 2 giờ tham khảo: hạng cao nhất khu nam khoảng 5.500 rúp ngày thường trước 17 giờ, khoảng 6.000 rúp buổi tối và cuối tuần; các hạng khác và khu nữ khoảng 3.500 – 4.600 rúp. Trẻ 7–18 tuổi khoảng nửa giá. Phòng riêng cho nhóm có giá cao hơn và cần đặt trước.

    Mặt tiền nhà tắm Sanduny trên phố Neglinnaya, Moscow
    Mặt tiền nhà tắm Sanduny trên phố Neglinnaya, Moscow

    Nội thất cổ điển trong nhà tắm Sanduny, Moscow
    Nội thất cổ điển trong nhà tắm Sanduny, Moscow

    Tên gọi Sanduny gắn với nam diễn viên Sila Sandunov thế kỷ 18 – người đã dùng số trang sức cưới của vợ để mua đất và xây nhà tắm. Sau nhiều lần đổi chủ, cuối thế kỷ 19 tòa nhà được xây lại với hệ thống cấp nước, điện hiện đại bậc nhất thời đó. Ngày nay, Sanduny vẫn giữ những phòng xông nóng bằng lò truyền thống, bể bơi rộng và quầy phục vụ trà, bia, đồ ăn nhẹ. Người nổi tiếng, chính khách và cả du khách nước ngoài đều coi việc tắm ở đây là một trải nghiệm phải có khi đến Moscow.

    Các banya khác ở Moscow

    Ngoài Sanduny, Moscow còn nhiều nhà tắm như Rzhevskie, Seleznevskie, Paveletskie mang phong cách bình dân hơn, cùng các tổ hợp mới hiện đại như Siberia hay Zhar-Ptitsa với bể bơi, nhà hàng và nhiều loại phòng xông. Giá vé thường thấp hơn Sanduny.

    Saint Petersburg

    Ở Saint Petersburg, Mytninskie được xem là nhà tắm công cộng lâu đời nhất còn hoạt động, nổi tiếng với lò đốt bằng củi; Degtyarnye hiện đại hơn, có bể nước đá lạnh để ngâm sau khi xông; Yamskie gần trung tâm cũng được người địa phương ưa chuộng.

    Phòng riêng – lựa chọn cho gia đình và nhóm bạn

    Nếu ngại khu tắm chung, anh chị có thể thuê phòng banya riêng (nomer) theo giờ. Mỗi phòng thường có phòng xông riêng, bể ngâm nhỏ, khu nghỉ với bàn ghế, ấm trà, có nơi còn có bàn bi-a hoặc karaoke. Đây là lựa chọn phù hợp cho gia đình có cả nam lẫn nữ, nhóm bạn hoặc đoàn khách muốn mặc đồ bơi khi xông. Giá phòng riêng tính theo giờ, thường tối thiểu 2–3 giờ và cao hơn vé lẻ, nhưng chia theo đầu người cho nhóm 4–6 người lại khá hợp lý. Mùa cao điểm cuối tuần và các ngày lễ nên đặt trước vài ngày.

    Banya ở dacha – trải nghiệm trong tour Nga

    Cách dễ nhất để thử banya trong chuyến đi là tham gia buổi trải nghiệm dacha – ngôi nhà nghỉ ngoại ô của người Nga. Trong một số chương trình tour du lịch Nga của J Travel như tour Kazan – Moscow – Saint Petersburg hay tour Vành đai vàng, đoàn được xông banya gỗ, mặc trang phục truyền thống chụp ảnh, ăn tiệc nướng shashlik và giao lưu văn nghệ. Không khí gần gũi, có hướng dẫn viên giải thích từng bước, nên rất hợp với người lần đầu.

    Tiệc nướng shashlik sau khi xông banya ở dacha
    Tiệc nướng shashlik sau khi xông banya ở dacha

    Banya mùa đông và tục ngâm nước băng

    Mùa đông, người Nga có thói quen xông thật nóng rồi chạy ra lăn trên tuyết hoặc nhảy xuống hố băng. Ngày lễ Hiển Linh 19/1, hàng nghìn người ngâm mình trong các hố băng hình thánh giá trên sông hồ. Với du khách, chỉ nên thử lăn tuyết nhẹ nhàng ở dacha, có người hướng dẫn, và tuyệt đối không thử ngâm nước băng nếu không quen hoặc có vấn đề sức khỏe.

    Uống gì sau khi tắm banya?

    Sau mỗi lượt xông, người Nga ngồi trong phòng nghỉ uống trà nóng pha thảo mộc như bạc hà, cỏ xạ hương, lá nho đen, ăn kèm mật ong và mứt quả mọng. Đồ uống mát được ưa chuộng là kvass – thức uống lên men từ bánh mì đen hơi chua ngọt, và mors – nước ép quả mọng như nam việt quất, lingonberry. Bia thường được phục vụ ở các nhà tắm lớn, nhưng chuyên gia sức khỏe khuyên không nên uống rượu bia trong khi xông vì làm tăng áp lực lên tim và dễ mất nước. Với khách Việt, trà gừng, trà thảo mộc và nước lọc là lựa chọn an toàn nhất.

    Banya có lợi gì cho sức khỏe?

    Theo quan niệm của người Nga, banya giúp thư giãn cơ bắp, làm sạch da, giảm căng thẳng và giúp ngủ ngon hơn. Việc thay đổi nóng – lạnh được cho là rèn luyện mạch máu và tăng sức đề kháng mùa đông. Tuy nhiên, đây là trải nghiệm có tác động mạnh lên tim mạch và huyết áp, nên mỗi người cần lắng nghe cơ thể, xông vừa phải và hỏi ý kiến bác sĩ nếu có bệnh nền. Trẻ em và người lớn tuổi nên xông ở mức nhiệt thấp, thời gian ngắn và luôn có người đi cùng.

    Những điều nên mang theo

    Vật dụng
    Ghi chú
    Dép tắm
    Bắt buộc, sàn ướt dễ trơn
    Khăn tắm, khăn quấn
    Có thể thuê tại nhà tắm
    Mũ nỉ
    Bảo vệ đầu, có bán hoặc cho thuê
    Tiền mặt rúp hoặc thẻ Nga
    Thẻ Visa, Mastercard phát hành ở Việt Nam không dùng được
    Nước uống, trà
    Uống đều giữa các lượt xông

    Bài viết liên quan

    Nguồn tham khảo: Russiable – Russian banya, Culture Trip – First-time visitor guide to the Russian banya, Wikipedia – Banya. Nguồn ảnh: Sauna bucket and vihta 20180814 – Santeri Viinamäki (CC BY-SA 4.0); MalyeKorely BathHouse PogostVillage 008 9758 – Ludvig14 (CC BY-SA 4.0); Vihtoja – kallerna (CC BY-SA 3.0); Sanduny Bath in Moscow – Vladimir OKC (Public domain); Сандуновские бани. Интерьер 04 – Andreykor (CC BY-SA 4.0); مانفی / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

    Người viết: Thiên Ngân

    Chia sẻ:

    Đặt tour ngay

    Phone: 0909 953 136 - 0909 977 729

    Email: info@jtravel.com.vn

    Địa chỉ: 12 Nguyễn Văn Thủ, P. Đakao, Quận 1, TP.HCM

    Câu hỏi thường gặp

    Banya là nhà tắm hơi truyền thống của người Nga, gồm phòng nghỉ, phòng xông gỗ có bếp đá nóng và khu tắm lạnh. Người tắm xông hơi ẩm khoảng 60–90 °C, dùng bó lá venik và xen kẽ làm mát bằng nước lạnh hoặc tuyết.

    Banya có độ ẩm cao do liên tục dội nước lên đá nóng, nhiệt độ thường thấp hơn sauna, và đặc trưng bởi bó lá venik vỗ lên người. Sauna Phần Lan nóng hơn nhưng khô hơn.

    Ngồi bậc thấp, mỗi lượt chỉ 5–10 phút, đội mũ nỉ, uống đủ nước, không uống rượu và không vào ngay sau bữa ăn no. Người bệnh tim mạch, huyết áp cao hoặc phụ nữ mang thai không nên xông.

    Tham khảo giá vé 2 giờ: hạng cao nhất khu nam khoảng 5.500 – 6.000 rúp; các hạng khác và khu nữ khoảng 3.500 – 4.600 rúp. Trẻ 7–18 tuổi khoảng nửa giá. Giá có thể thay đổi, nên kiểm tra trước.

    Phổ biến nhất là bó cành bạch dương; ngoài ra có venik lá sồi, bách xù, linh sam, bạch đàn. Bó lá được ngâm nước nóng cho mềm trước khi dùng.

    Có. Một số chương trình như tour Kazan – Moscow – Saint Petersburg và tour Vành đai vàng có buổi trải nghiệm dacha kiểu Nga với xông banya, mặc trang phục truyền thống và tiệc nướng.
    banner-discoverWorldbanner-discoverWorldokhubokhub

    Cùng J Travel
    Khám phá thế giới!

    Cá nhân hóa hành trình trải nghiệm lý tưởng, hãy chia sẻ những kế hoạch du lịch của riêng bạn với J Travel ngay hôm nay

    okhub
    THIẾT KẾ TOUR CỦA BẠNBẮT ĐẦU NGAY
    okhub
    THIẾT KẾ TOUR CỦA BẠNBẮT ĐẦU NGAY

    Tour liên quan