Cổ trấn Lạc Đới Thành Đô: thị trấn cổ của người Khách Gia

Giữa nhịp sống hiện đại của Thành Đô, cổ trấn Lạc Đới (洛带古镇 – Luodai) vẫn giữ nguyên dáng vẻ của một thị trấn người Khách Gia (Hakka) với phố lát đá, nhà gỗ mái ngói xám, hội quán chạm trổ tinh xảo và những món ăn cay xé lưỡi. Bước qua cổng trấn, bạn như lùi lại vài trăm năm, về thời những đoàn người di dân từ Quảng Đông, Giang Tây, Hồ Quảng vượt núi đến Tứ Xuyên lập nghiệp và mang theo tiếng nói, phong tục, ẩm thực của quê hương.

Lạc Đới là điểm dừng chân thú vị trong nhiều hành trình Thành Đô – Cửu Trại Câu, giúp du khách hiểu thêm về lịch sử di dân và sự đa dạng văn hóa của Tứ Xuyên. Bài viết giới thiệu chi tiết cổ trấn Lạc Đới: vị trí, lịch sử, người Khách Gia, bốn hội quán cổ, chùa Nhiên Đăng, món ngon, lễ hội và kinh nghiệm ghé thăm.

Cổ trấn Lạc Đới ở đâu?

Lạc Đới nằm ở quận Long Tuyền Dịch, phía đông thành phố Thành Đô, dưới chân dãy núi Long Tuyền, cách trung tâm khoảng 20 km. Từ trung tâm Thành Đô đi xe mất khoảng 45–60 phút tùy giao thông; nhiều du khách tự túc kết hợp tàu điện ngầm và xe buýt hoặc taxi. Cổ trấn không bán vé vào cổng chung, bạn có thể tự do dạo phố; một số hội quán, bảo tàng bên trong có thể thu phí riêng.

Vì nằm gần trung tâm, Lạc Đới thường được ghép vào buổi sáng hoặc buổi chiều của ngày tham quan Thành Đô, trước hoặc sau khi lên Cửu Trại Câu. Cuối tuần, người dân Thành Đô cũng hay về đây dạo chơi, ăn uống, nên không khí khá nhộn nhịp.

Lịch sử và tên gọi Lạc Đới

Lạc Đới có lịch sử lâu đời, gắn với nhiều truyền thuyết. Câu chuyện được kể nhiều nhất là vào thời Tam Quốc, Lưu Thiện – con trai Lưu Bị, vua nước Thục – khi đi chơi ở vùng này đã đánh rơi chiếc đai ngọc xuống giếng. Từ đó nơi này có tên "Lạc Đới", nghĩa là "rơi đai". Dù là truyền thuyết, câu chuyện cho thấy vùng đất này đã có người sinh sống từ rất sớm và gắn với lịch sử nước Thục xưa.

Theo thời gian, Lạc Đới phát triển thành một thị trấn buôn bán sầm uất trên tuyến đường từ Thành Đô đi về phía đông. Những ngôi nhà gỗ hai tầng, tầng dưới làm cửa hàng, tầng trên để ở, nối nhau dọc con phố chính vẫn còn giữ được đến ngày nay, cùng với hệ thống hội quán cổ ghi dấu thời kỳ di dân lớn nhất trong lịch sử Tứ Xuyên.

Người Khách Gia và cuộc di dân "Hồ Quảng điền Tứ Xuyên"

Dấu ấn lớn nhất của Lạc Đới đến từ làn sóng di dân thời nhà Thanh, thường gọi là "Hồ Quảng điền Tứ Xuyên" – người Hồ Quảng lấp đầy Tứ Xuyên. Sau chiến tranh và loạn lạc cuối thời Minh, Tứ Xuyên thưa dân, ruộng đất bỏ hoang. Triều đình nhà Thanh khuyến khích người dân từ Hồ Quảng, Quảng Đông, Phúc Kiến, Giang Tây đến khai hoang, lập nghiệp. Trong số đó có rất nhiều người Khách Gia – một cộng đồng người Hán nổi tiếng với tinh thần di cư, cần cù và giữ gìn bản sắc.

Người Khách Gia chọn định cư ở vùng đồi Long Tuyền, phía đông Thành Đô. Đến nay, nhiều gia đình ở Lạc Đới vẫn nói tiếng Khách Gia trong sinh hoạt hằng ngày, giữ phong tục thờ cúng tổ tiên, ẩm thực và lễ hội riêng. Vì vậy Lạc Đới được xem là "thủ phủ" người Khách Gia ở miền Tây Trung Quốc, là nơi lý tưởng để tìm hiểu văn hóa của cộng đồng này.

Bốn hội quán cổ – linh hồn của Lạc Đới

Hội quán là nơi đồng hương từ cùng một vùng tụ họp, thờ cúng, bàn chuyện làm ăn và giúp đỡ nhau nơi đất khách. Lạc Đới nổi tiếng với bốn hội quán. Quảng Đông hội quán là hội quán lớn và nổi bật nhất, với tường lửa uốn lượn hình sóng và mái cong đặc trưng kiến trúc Lĩnh Nam. Giang Tây hội quán có kiến trúc cân đối, sân trong yên tĩnh với những cây cổ thụ. Hồ Quảng hội quán nổi bật với cổng chạm khắc tinh xảo, hiện là nơi trưng bày về văn hóa di dân. Xuyên Bắc hội quán được di dời và phục dựng tại cổ trấn, mang phong cách miền bắc Tứ Xuyên.

Mỗi hội quán là một tác phẩm kiến trúc với cột gỗ lớn, sân khấu kịch cổ, bức chạm khắc rồng phượng, hoa lá trên xà và cửa. Dành thời gian quan sát kỹ các chi tiết, bạn sẽ thấy sự khác biệt giữa phong cách kiến trúc của từng vùng quê mà những người di dân mang theo.

Phố cổ "một phố bảy ngõ"

Trục chính của cổ trấn là một con phố dài lát đá, hai bên là nhà gỗ hai tầng, mái ngói xám, tầng dưới làm cửa hàng. Từ phố chính tỏa ra nhiều ngõ nhỏ dẫn vào khu dân cư, quán trà, sân vườn – bố cục mà người địa phương gọi là "nhất nhai thất hạng" (một phố bảy ngõ). Dạo bộ thong thả, bạn sẽ gặp những cửa hàng đồ thủ công, kẹo kéo, bánh truyền thống, quán trà kiểu Tứ Xuyên với những chiếc ghế tre và ấm trà đồng vòi dài.

Những con ngõ nhỏ yên tĩnh hơn phố chính, là nơi bạn có thể thấy đời sống thường ngày của người dân: các cụ ông ngồi uống trà, chơi mạt chược, bà con phơi rau, làm bánh. Đây cũng là những góc chụp ảnh đẹp với tường gạch cũ, cửa gỗ và đèn lồng đỏ.

Chùa Nhiên Đăng và những công trình cổ khác

Bên cạnh hội quán, Lạc Đới còn có chùa Nhiên Đăng – ngôi chùa cổ với không gian yên tĩnh, mái ngói cong, sân trong trồng nhiều cây xanh, là nơi người dân địa phương đến lễ Phật, cầu bình an. Trong cổ trấn còn có bảo tàng giới thiệu lịch sử di dân Khách Gia, cách sinh hoạt, trang phục, nông cụ và một số nhà cổ mở cửa cho khách tham quan, cho thấy cách bố trí sân trong, gian thờ tổ tiên và phòng ở của gia đình nhiều thế hệ.

Lạc Đới có món gì ngon?

Đặc sản nổi tiếng nhất Lạc Đới là lương phấn "thương tâm" (伤心凉粉) – món miến đậu nguội trộn ớt, tiêu Tứ Xuyên, tỏi, giấm, cay đến chảy nước mắt nên có tên "thương tâm", nghĩa là đau lòng. Người không quen ăn cay nên dặn giảm ớt, hoặc gọi một phần nhỏ để nếm thử. Món Khách Gia kinh điển là thịt kho cải muối (梅菜扣肉) – thịt ba chỉ hấp cùng cải muối khô, béo mà không ngấy – và đậu hũ nhồi thịt.

Dọc phố còn có kẹo kéo, bánh nếp, bánh đường làm thủ công ngay tại cửa hàng, rất thích hợp làm quà. Tìm hiểu thêm về ẩm thực vùng núi Tứ Xuyên trong bài ăn gì ở Cửu Trại Câu.

Lễ hội và đời sống văn hóa

Người Khách Gia ở Lạc Đới giữ nhiều lễ hội truyền thống. Nổi tiếng nhất là lễ hội Thủy Long (rồng nước) của người Khách Gia, thường tổ chức vào mùa hè, khi những con rồng được rước qua phố, người dân té nước cầu mưa thuận gió hòa, không khí vô cùng náo nhiệt. Dịp Tết Nguyên Đán, phố cổ treo đèn lồng đỏ, có múa lân, múa rồng và các gian hàng ẩm thực truyền thống.

Nếu đi đúng dịp lễ hội, bạn sẽ có trải nghiệm đặc biệt; tuy nhiên cổ trấn khi đó rất đông, nên đến sớm và giữ đồ cẩn thận.

Ngoài lễ hội, những buổi chiều bình thường ở Lạc Đới cũng có nét riêng: người già ngồi kể chuyện bằng tiếng Khách Gia trong quán trà, trẻ em chơi đùa trên phố đá, mùi bánh nếp nướng thoang thoảng khắp ngõ.

Kinh nghiệm tham quan cổ trấn Lạc Đới

Buổi sáng ngày thường là lúc vắng khách nhất, thích hợp chụp ảnh và dạo bộ thong thả; cuối tuần và ngày lễ rất đông khách nội địa. Khoảng 2–3 giờ là đủ để dạo phố chính, xem một hai hội quán và ăn nhẹ. Đường lát đá có thể trơn khi mưa, nên đi giày đế bằng. Những góc chụp đẹp là cổng hội quán Quảng Đông, mái ngói nhìn từ tầng hai các quán trà và những con ngõ nhỏ có đèn lồng.

Khi gọi món, người không quen ăn cay nên dặn "bất lạt" (不辣 – không cay) hoặc "vi lạt" (微辣 – cay ít). Thanh toán ở hầu hết cửa hàng bằng Alipay, WeChat Pay; mang thêm ít tiền mặt cho các quầy nhỏ.

Lạc Đới khác gì Khoan Trách Hạng Tử và phố cổ Cẩm Lý?

Nhiều du khách thắc mắc: Thành Đô đã có Khoan Trách Hạng Tử và phố cổ Cẩm Lý ngay trong trung tâm, vậy có cần đi xa đến Lạc Đới? Câu trả lời nằm ở chiều sâu văn hóa. Khoan Trách Hạng Tử là khu phố cổ được phục dựng, nay chủ yếu là quán cà phê, cửa hàng và nhà hàng hiện đại trong vỏ kiến trúc xưa. Cẩm Lý nằm cạnh đền Vũ Hầu, mang đậm màu sắc Tam Quốc, đẹp nhất về đêm với đèn lồng đỏ. Cả hai đều rất đông khách và mang tính thương mại cao.

Lạc Đới thì khác: đây là một thị trấn có người dân thực sự sinh sống, giữ tiếng nói, lễ hội và món ăn của người Khách Gia qua nhiều thế hệ. Bốn hội quán cổ là chứng tích sống động của cuộc di dân lớn nhất lịch sử Tứ Xuyên, điều mà các khu phố cổ trong nội đô không có. Không khí ở Lạc Đới cũng thong thả hơn, đặc biệt vào ngày thường. Nếu bạn yêu thích lịch sử, kiến trúc và muốn hiểu vì sao Tứ Xuyên lại có nền văn hóa đa dạng đến vậy, Lạc Đới là điểm đến đáng dành vài giờ. Còn nếu chỉ có một buổi tối rảnh ở Thành Đô, Cẩm Lý hay Khoan Trách Hạng Tử sẽ thuận tiện hơn.

Kết hợp Lạc Đới trong tour Cửu Trại Câu

Lạc Đới nằm ở ngoại ô Thành Đô nên thường được ghép vào ngày đầu hoặc ngày cuối của hành trình, trước hoặc sau khi lên Cửu Trại Câu. Ví dụ tour Hà Nội – Cửu Trại Câu – Lạc Sơn – Thành Đô – Trấn cổ Lạc Đới 6N5Đ của J Travel kết hợp Cửu Trại Câu, Đại Phật Lạc Sơn và cổ trấn Lạc Đới trong một chuyến đi, giúp du khách có cả thiên nhiên lẫn văn hóa.

Muốn khám phá thêm văn hóa Thành Đô, đọc văn hóa Ba Thục ở Thành Đô và du lịch Thành Đô – Cửu Trại Câu. Tất cả hành trình đang mở bán có tại danh mục tour Cửu Trại Câu.

Bài viết liên quan

• Du lịch Thành Đô – Cửu Trại Câu
• Văn hóa Ba Thục ở Thành Đô
• Du lịch Thành Đô tự túc
• Lịch trình du lịch Cửu Trại Câu 6 ngày

Nguồn tham khảo: Wikipedia (Luodai, Hakka people, Huguang fill Sichuan), China Highlights. Nguồn ảnh: J Travel (ảnh thực tế các đoàn khách); Wikimedia Commons – This image was produced by me, David Castor (user:dcastor). (Public domain); Einar Fredriksen (CC BY-SA 2.0); landagent (CC BY-SA 3.0); Kcx36 (CC BY-SA 4.0).