Giữa vùng đất nắng vàng của bờ Tây Luxor, hai pho tượng đá khổng lồ vẫn lặng lẽ hướng về phía sông Nile sau hơn ba thiên niên kỷ. Đó là Tượng đài Memnon – Colossi of Memnon, một trong những dấu tích nổi bật gắn với Pharaoh Amenhotep III và thời kỳ Tân Vương quốc của Ai Cập cổ đại.

Không sở hữu những đại sảnh cột đá đồ sộ như đền Karnak hay các lăng mộ bí ẩn như Thung lũng các vị Vua, Tượng đài Memnon lại hấp dẫn bởi một câu chuyện rất khác: phía sau hai pho tượng từng tồn tại một quần thể đền tang lễ khổng lồ, trong khi một trong hai tượng còn từng nổi tiếng khắp thế giới Hy Lạp – La Mã vì được cho là có thể “cất tiếng hát” vào lúc bình minh.

Ngày nay, Colossi of Memnon là điểm dừng quen thuộc khi khám phá bờ Tây Luxor và cũng xuất hiện trong nhiều chương trình tour Ai Cập kết hợp các di sản nổi tiếng của thành phố cổ Thebes. Cùng J Travel tìm hiểu lịch sử, kiến trúc, truyền thuyết và những kinh nghiệm cần biết trước khi tham quan Tượng đài Memnon.

Tượng đài Memnon ở đâu?

Tượng đài Memnon nằm ở bờ Tây sông Nile tại Luxor, Ai Cập, trong khu vực khảo cổ của Thebes cổ đại. Đây là vùng tập trung một hệ thống đền thờ, lăng mộ và di tích đặc biệt quan trọng. UNESCO mô tả Thebes cổ gồm các công trình tại hai bờ sông Nile: đền Karnak và Luxor ở bờ Đông, cùng một vùng khảo cổ rộng lớn ở bờ Tây với các đền tang lễ và nghĩa địa hoàng gia. Quần thể Ancient Thebes with its Necropolis được UNESCO ghi danh Di sản Thế giới từ năm 1979. Tượng đài Memnon không nằm bên trong Thung lũng các vị Vua. Hai địa điểm đều thuộc khu vực bờ Tây Luxor nhưng là những điểm khảo cổ riêng biệt.

Colossi of Memnon là gì?

Tên Colossi of Memnon được sử dụng phổ biến để chỉ hai pho tượng khổng lồ của Pharaoh Amenhotep III. Amenhotep III là một Pharaoh thuộc Vương triều thứ 18 của thời Tân Vương quốc – New Kingdom, trị vì vào khoảng thế kỷ XIV trước Công nguyên. The Metropolitan Museum of Art xếp triều đại của ông vào khoảng cuối thế kỷ XIV TCN, thuộc Dynasty 18 của New Kingdom.

Hai tượng mô tả Pharaoh trong tư thế ngồi trên ngai, hai tay đặt trên đùi và hướng về phía đông – về phía đồng bằng sông Nile và nơi mặt trời mọc. Điều đáng chú ý là hai pho tượng không được xây dựng như một công trình độc lập.

Chúng từng đứng phía trước đền tang lễ của Amenhotep III, hay còn được biết tới với tên “Temple of Millions of Years”. Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập xác nhận đền nằm trên bờ Tây sông Nile tại Luxor và dự án bảo tồn khu vực Tượng Memnon – đền Amenhotep III đã được triển khai từ năm 1998. Nói cách khác, thứ du khách nhìn thấy ngày nay từng chỉ là cửa ngõ dẫn vào một quần thể kiến trúc rộng lớn hơn rất nhiều.

Tượng đài Memnon được xây dựng khi nào?

Hai tượng được xây dựng dưới thời Pharaoh Amenhotep III, cách ngày nay hơn 3.000 năm. Amenhotep III là một trong những vị vua nổi bật của Vương triều thứ 18, thời kỳ Ai Cập đạt đến mức độ thịnh vượng, quyền lực và phát triển kiến trúc rất cao. The Met xác định ông thuộc giai đoạn New Kingdom và trị vì gần bốn thập kỷ.

Pharaoh cho xây dựng đền tang lễ của mình ở bờ Tây Thebes. Theo quan niệm Ai Cập cổ đại, phía Tây – nơi mặt trời lặn – gắn với thế giới của người đã khuất. Điều đó cũng lý giải vì sao nhiều lăng mộ và đền tang lễ hoàng gia quan trọng của Luxor được tập trung ở phía Tây sông Nile. Hai tượng Amenhotep III được đặt tại lối vào quần thể, tạo nên hình ảnh uy quyền của Pharaoh trước khi người xưa bước sâu vào khu vực đền.

Tượng đài Memnon cao bao nhiêu và được làm bằng gì?

Cặp Colossi of Memnon nổi tiếng cao khoảng 18 mét, khiến quy mô của chúng đặc biệt ấn tượng khi quan sát trực tiếp. Cặp tượng Memnon nổi tiếng phía trước đền Amenhotep III được làm từ quartzite – đá quartzit, không phải đơn giản là đá vôi.

Trải qua hàng nghìn năm, động đất, phong hóa và những biến động của khu vực khiến phần khuôn mặt và thân tượng bị hư hại đáng kể. Tuy nhiên, vóc dáng khổng lồ của hai Pharaoh ngồi trên ngai vẫn còn đủ rõ để du khách hình dung quy mô của công trình ban đầu. Khi đến gần, hãy quan sát kỹ phần chân và ngai tượng. Đây không chỉ là một khối đá đơn giản mà còn có những hình tượng hoàng gia và biểu tượng liên quan đến quyền lực của nhà vua.

Hai pho tượng Memnon thực chất mô tả ai?

Hai tượng đều mô tả Pharaoh Amenhotep III, chứ không phải một vị vua Ai Cập có tên Memnon. Nhà vua được thể hiện trong tư thế ngồi, hai tay đặt lên đùi, với tỷ lệ cơ thể khổng lồ nhằm nhấn mạnh quyền lực và tính thiêng liêng của Pharaoh.

Bên cạnh hình tượng Amenhotep III còn xuất hiện những nhân vật hoàng gia nhỏ hơn. Hoàng hậu Tiye, một trong những nhân vật quan trọng trong triều đại Amenhotep III, cũng xuất hiện trong chương trình điêu khắc của quần thể đền. Các cuộc khảo cổ tại đây đã tìm thấy nhiều tượng Amenhotep III, Hoàng hậu Tiye và nữ thần Sekhmet.

Sự chênh lệch rất lớn giữa kích thước Pharaoh và các nhân vật bên cạnh không phải ngẫu nhiên. Trong nghệ thuật Ai Cập cổ đại, quy mô hình tượng thường được sử dụng để thể hiện địa vị và quyền lực.

Phía sau Tượng đài Memnon từng là một ngôi đền khổng lồ

Một trong những điều thú vị nhất khi tham quan Colossi of Memnon là hãy thử tưởng tượng những gì không còn tồn tại nguyên vẹn. Ngày nay, hai tượng đứng nổi bật giữa không gian khảo cổ tương đối trống trải. Nhưng cách đây hơn ba thiên niên kỷ, chúng từng mở ra một quần thể đền tang lễ đồ sộ của Amenhotep III.

Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập gọi công trình này là Temple of Millions of Years. Khu vực đã chịu những hư hại nghiêm trọng trong thời cổ đại, trong đó động đất là một nguyên nhân quan trọng.

Các cuộc khai quật và bảo tồn hiện đại đã phát hiện:

nhiều tượng khổng lồ của Amenhotep III;
tượng Hoàng hậu Tiye;
tượng nữ thần Sekhmet bằng đá granite đen;
tượng nhân sư;
các bức tường và cột có trang trí;
những cảnh liên quan đến lễ Heb-sed của Pharaoh.

Do đó, gọi hai Colossi là “tàn tích còn lại của một đền thờ” chỉ đúng ở mức đơn giản hóa. Thực tế, khu vực phía sau vẫn là một địa điểm khảo cổ và bảo tồn quan trọng, nơi nhiều thành phần của quần thể đang tiếp tục được nghiên cứu và phục dựng.

Vì sao tượng Amenhotep III lại được gọi là “Memnon”?

Đây chính là phần tạo nên sức hút đặc biệt cho địa danh. Tên Memnon không phải tên của Pharaoh Amenhotep III. Memnon là một nhân vật trong thần thoại Hy Lạp, thường được mô tả là một vị vua và chiến binh tham gia cuộc chiến thành Troy. Theo truyền thuyết Hy Lạp, Memnon là con của Eos – nữ thần bình minh.

Nhiều thế kỷ sau thời Amenhotep III, khách Hy Lạp – La Mã đến Thebes đã liên hệ một trong những pho tượng với nhân vật Memnon. Từ đó, tên gọi Colossi of Memnon – Những tượng khổng lồ của Memnon dần trở nên phổ biến và tồn tại cho đến ngày nay. Điều thú vị là một cách nhận diện không hoàn toàn chính xác của người cổ đại lại trở thành cái tên quốc tế nổi tiếng hơn cả tên nguyên thủy của công trình.

Bí ẩn Tượng Memnon “biết hát” vào lúc bình minh

Tượng Memnon từng được ghi nhận phát ra âm thanh vào lúc bình minh, đặc biệt là pho tượng phía bắc của quần thể Colossi of Memnon tại Luxor. Hiện tượng này khiến nơi đây trở nên nổi tiếng trong thời Hy Lạp – La Mã và được gọi là “Vocal Memnon” – Memnon biết hát.

Theo các ghi chép cổ, sau khi pho tượng bị hư hại, âm thanh lạ thường xuất hiện vào những giờ đầu buổi sáng. Người Hy Lạp – La Mã khi đó tin rằng đây là tiếng của Memnon, vị anh hùng trong thần thoại Hy Lạp, đang cất lời chào mẹ mình là Eos – nữ thần bình minh.

Ngày nay, hiện tượng này thường được giải thích bằng những thay đổi vật lý của đá khi nhiệt độ và độ ẩm biến động vào buổi sáng, kết hợp với các khe nứt hình thành sau khi tượng bị hư hại.

Tuy nhiên, Tượng Memnon hiện không còn “hát” mỗi sáng. Những ghi chép về âm thanh kỳ lạ chủ yếu thuộc thời cổ đại, vì vậy du khách tham quan Colossi of Memnon ngày nay không nên kỳ vọng có thể nghe thấy hiện tượng này.

Dù vậy, câu chuyện về Tượng Memnon biết hát lúc bình minh vẫn là một trong những truyền thuyết hấp dẫn nhất tại Luxor, góp phần biến hai pho tượng hơn 3.000 năm tuổi thành điểm tham quan đặc biệt trong hành trình khám phá Ai Cập.

Colossi of Memnon – “điểm check-in” nổi tiếng từ thời La Mã

Thói quen “check-in” khi đi du lịch hóa ra không chỉ thuộc về thời đại mạng xã hội. Cách đây gần 2.000 năm, nhiều du khách Hy Lạp và La Mã đến Colossi of Memnon đã để lại những dòng chữ ghi lại chuyến viếng thăm hoặc việc họ có nghe thấy pho tượng phát ra âm thanh hay không.

Một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất liên quan đến Hoàng đế La Mã Hadrian và đoàn tùy tùng trong chuyến đi Ai Cập năm 130. Nữ thi sĩ Julia Balbilla, người đi cùng đoàn hoàng gia, đã để lại những bài thơ bằng tiếng Hy Lạp trên tượng liên quan đến trải nghiệm Memnon. Các inscription này ngày nay trở thành nguồn tư liệu đặc biệt về du lịch, văn hóa và sự tiếp nhận di sản Ai Cập trong thế giới La Mã.

Nếu ngày nay chúng ta ghi lại chuyến đi bằng điện thoại và mạng xã hội, nhiều du khách cổ đại lại để lại dấu vết trực tiếp trên đá. Tất nhiên, du khách hiện đại tuyệt đối không nên khắc tên hoặc tác động vào di tích. Những inscription cổ ngày nay có giá trị khảo cổ bởi chính tuổi đời và bối cảnh lịch sử của chúng, không phải là tiền lệ cho hành vi khắc vẽ tại di sản.

Tượng đài Memnon nằm trong không gian di sản Thebes cổ

Để hiểu hết giá trị của Colossi of Memnon, cần đặt công trình trong bối cảnh rộng hơn của Thebes cổ đại. UNESCO đánh giá Thebes là một trong những trung tâm quan trọng nhất của Ai Cập thời Trung Vương quốc và Tân Vương quốc. Quần thể bao gồm Karnak, Luxor và các nghĩa địa hoàng gia phía Tây, trong đó Valley of the Kings và Valley of the Queens là những thành phần tiêu biểu.

Bờ Đông sông Nile chủ yếu gắn với thành phố sống và những đền thờ lớn như Karnak, Luxor.

Bờ Tây lại gắn với các lăng mộ và đền tang lễ, nên thường được ví như “City of the Dead” – Thành phố của người chết trong bối cảnh Thebes cổ. UNESCO ghi nhận khu nghĩa địa Theban Necropolis phía Tây rộng khoảng 10 km² và chứa hàng nghìn ngôi mộ cùng nhiều đền thờ, làng, điện thờ và khu vực khảo cổ khác.

Vì vậy, Tượng đài Memnon không chỉ là hai tượng đá để chụp ảnh. Nó là một mảnh ghép của cả một cảnh quan tín ngưỡng và tang lễ rộng lớn của nền văn minh Ai Cập.

Những phát hiện và phục dựng mới tại đền Amenhotep III

Đây là phần đặc biệt nên có trong bài J Travel để tạo information gain so với nhiều bài tiếng Việt cũ. Dự án bảo tồn Tượng Memnon và đền Amenhotep III bắt đầu từ năm 1998 dưới sự giám sát của Bộ Du lịch và Cổ vật Ai Cập cùng các nhà khảo cổ. Trong quá trình thực hiện, nhiều tượng, nhân sư, cột và cấu kiện của ngôi đền đã được phát hiện và phục dựng.

Đến tháng 12/2025, Ai Cập tiếp tục công bố hai tượng khổng lồ Amenhotep III bằng alabaster được tái dựng tại khu vực đền sau khoảng hai thập kỷ phục hồi. Hai tượng này cao khoảng 14,5 m và 13,6 m.

Cần phân biệt hai nhóm tượng

Du khách đọc các bản tin mới có thể dễ nhầm rằng cặp Colossi of Memnon nổi tiếng đã được “xây lại” năm 2025.

Thực tế cần phân biệt:

Cặp Colossi of Memnon quen thuộc: hai pho tượng cổ nổi tiếng đứng phía trước quần thể, thường được nhận diện ngay khi khách đến địa điểm.
Các colossi trong quần thể Amenhotep III: ngôi đền nguyên thủy còn có nhiều tượng khổng lồ khác. Một số tượng trong số đó đã được khảo cổ, ghép lại và dựng trở lại trong những năm gần đây.

Việc phục dựng không làm giảm giá trị của cặp tượng lịch sử, mà giúp du khách ngày nay hình dung rõ hơn quy mô vốn có của đền Amenhotep III. Đây cũng là lý do khu vực này vẫn tiếp tục thay đổi dưới góc độ khảo cổ học thay vì chỉ là một di tích “đã được khám phá xong”.

Kinh nghiệm tham quan Tượng đài Memnon cho người đi lần đầu

Nên tham quan Tượng đài Memnon vào thời gian nào?

Vì phần lớn trải nghiệm diễn ra ngoài trời, buổi sáng thường thuận lợi hơn cho việc tham quan Luxor. Ánh nắng chưa quá gay gắt và lịch trình buổi sáng cũng dễ kết hợp với những địa điểm gần đó như Valley of the Kings. Nếu đến Luxor trong giai đoạn thời tiết nóng, việc khởi hành sớm càng quan trọng vì khu vực khảo cổ có ít bóng râm.

Tham quan Tượng đài Memnon mất bao lâu?

Colossi of Memnon thường được xem là điểm dừng ngắn trong chương trình West Bank. Với khách du lịch thông thường, khoảng 15–30 phút thường đủ để: ngắm tổng thể hai tượng; nghe giới thiệu lịch sử; quan sát một số chi tiết; chụp ảnh.

Nên mặc gì khi tham quan Tượng đài Memnon?

Khi tham quan Tượng đài Memnon tại Luxor Ai Cập, du khách nên ưu tiên trang phục nhẹ, rộng và thoáng khí vì đây là khu khảo cổ ngoài trời, có ít bóng râm và thường chịu nắng khá mạnh. Mũ rộng vành, kính râm, kem chống nắng và nước uống là những vật dụng nên chuẩn bị để hạn chế ảnh hưởng của thời tiết trong quá trình tham quan. Bên cạnh đó, hãy chọn giày thể thao hoặc giày đế thấp, êm chân và dễ di chuyển, đặc biệt nếu lịch trình trong ngày còn kết hợp Valley of the Kings, đền Hatshepsut hoặc các điểm khảo cổ khác ở bờ Tây Luxor.

Cách chụp ảnh đẹp tại Tượng đài Memnon

Tượng có kích thước rất lớn nên ảnh quá cận thường không thể hiện được cảm giác về quy mô.

Bạn có thể thử ba kiểu bố cục.

Chụp toàn cảnh hai tượng: phù hợp để thể hiện tính đối xứng và quy mô.
Đặt người vào tiền cảnh: kích thước con người sẽ giúp người xem cảm nhận hai pho tượng cao lớn đến mức nào.
Chụp chi tiết: tập trung vào ngai, phần chân tượng, bề mặt đá hoặc dấu vết của thời gian.

Ánh sáng buổi sáng thường dễ kiểm soát hơn nắng trưa gay gắt của Luxor. Một lưu ý quan trọng là luôn đứng trong khu vực cho phép, không trèo lên tượng, không chạm vào khu vực bị giới hạn và tuyệt đối không khắc vẽ lên di tích.

Tham quan Tượng đài Memnon nên kết hợp những điểm nào?

Thung lũng các vị Vua

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất ở bờ Tây Luxor, nơi tập trung các lăng mộ hoàng gia thời Tân Vương quốc.

UNESCO xếp Valley of the Kings vào tổng thể di sản Thebes, một trong những minh chứng quan trọng cho nền văn minh Ai Cập ở thời kỳ đỉnh cao.

Tượng Memnon và Valley of the Kings tạo thành hai trải nghiệm bổ trợ nhau: một bên là kiến trúc tang lễ ở quy mô monumental, một bên đưa du khách đi sâu vào thế giới lăng mộ của Pharaoh.

Đền Hatshepsut

Đền tang lễ của Pharaoh Hatshepsut tại Deir el-Bahari nổi bật với cấu trúc nhiều tầng tựa vào vách núi.

Nếu có thời gian một ngày tại West Bank, đây là địa điểm rất đáng kết hợp cùng Valley of the Kings và Colossi of Memnon.

Medinet Habu

Medinet Habu nổi tiếng với đền tang lễ của Ramesses III và hệ thống phù điêu còn rất ấn tượng.

Điểm này phù hợp với khách muốn đi sâu hơn vào kiến trúc và lịch sử Tân Vương quốc.

Đền Karnak

Karnak nằm ở phía Đông sông Nile nhưng gần như không thể bỏ qua khi khám phá Luxor. UNESCO xếp Karnak và Luxor Temple vào những thành phần quan trọng nhất của Thebes cổ.

Nếu Memnon giúp hiểu hệ thống đền tang lễ phía Tây thì Karnak đưa du khách bước vào trung tâm tôn giáo của Thebes.

Khám phá Tượng đài Memnon trong tour Ai Cập cùng J Travel

Với khách Việt Nam lần đầu đến Ai Cập, việc kết hợp hợp lý Cairo – Luxor – Biển Đỏ – Alexandria giúp hành trình không chỉ xoay quanh Kim Tự Tháp Giza mà còn mở rộng sang nhiều giai đoạn và sắc thái khác nhau của đất nước này.

Trong chương trình Tour Ai Cập: Cairo – Luxor – Hurghada – Alexandria 10N9Đ, J Travel hiện bố trí hành trình Luxor qua hai ngày.

Ngày đầu tại Luxor, đoàn tham quan đền Karnak và trải nghiệm thuyền Felucca trên sông Nile. Sang ngày tiếp theo, chương trình tham quan Tượng đài Memnon – Colossi of Memnon và Thung lũng các vị Vua, sau đó tiếp tục hành trình về Hurghada. Thông tin này được thể hiện trực tiếp trong chương trình tour hiện hành của J Travel.

Cách sắp xếp này giúp du khách nhìn Luxor từ cả hai khía cạnh: hệ thống đền thờ, đời sống gắn với sông Nile và thế giới tang lễ của các Pharaoh ở bờ Tây.

Bên cạnh Luxor, tour còn kết nối Cairo, Giza, Hurghada và Alexandria, tạo sự cân bằng giữa di sản Ai Cập cổ đại – trải nghiệm văn hóa – nghỉ dưỡng Biển Đỏ – không gian Địa Trung Hải. Trang tour hiện tại của J Travel xác nhận hành trình 10 ngày 9 đêm đi qua Cairo, Luxor, Hurghada và Alexandria.

Gợi ý: Tour Ai Cập: Cairo – Luxor – Hurghada – Alexandria 10N9Đ

Nếu đang có kế hoạch khám phá vùng đất Pharaoh, bạn có thể liên hệ J Travel để được tư vấn tour Ai Cập, lịch trình phù hợp và hỗ trợ thủ tục visa, giúp hành trình đến Cairo, Luxor và Tượng đài Memnon thuận tiện hơn.

Nếu Kim Tự Tháp là hình ảnh đưa nhiều người đến với Ai Cập lần đầu, thì Luxor và những địa điểm như Colossi of Memnon lại giúp du khách hiểu vì sao nền văn minh Pharaoh có thể hấp dẫn thế giới suốt hàng nghìn năm.

Nếu đang có kế hoạch du lịch Ai Cập, hãy liên hệ J Travel để được tư vấn tour Ai Cập, lựa chọn lịch trình phù hợp và hỗ trợ hồ sơ visa cho hành trình khám phá Cairo – Luxor – Hurghada – Alexandria.

Người viết: Thiên Ngân

Chia sẻ: