Cáp Nhĩ Tân vì sao mang đậm kiến trúc Nga/Âu giữa lòng Trung Quốc?

Giữa vùng Đông Bắc Trung Quốc, Cáp Nhĩ Tân gây ấn tượng bởi những nhà thờ mái vòm, phố lát đá và hàng loạt công trình mang phong cách Nga – Âu. Diện mạo đặc biệt này không phải ngẫu nhiên, mà bắt nguồn từ quá trình hình thành thành phố hiện đại gắn với Đường sắt Đông Trung Quốc, cộng đồng người Nga và làn sóng giao thoa văn hóa quốc tế từ cuối thế kỷ XIX. Cùng tìm hiểu vì sao Cáp Nhĩ Tân lại mang dáng dấp châu Âu rõ nét đến vậy.

 

Cáp Nhĩ Tân trước khi trở thành đô thị lớn

 

Cáp Nhĩ Tân ngày nay là thủ phủ tỉnh Hắc Long Giang và một trong những thành phố lớn nhất vùng Đông Bắc Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu quay trở lại cuối thế kỷ XIX, khu vực này chưa mang diện mạo của một đô thị lớn như hiện tại.

Bước ngoặt quan trọng xuất hiện vào năm 1898, khi Đế quốc Nga bắt đầu xây dựng Đường sắt Đông Trung Quốc và tuyến nhánh phía nam. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Built Heritage năm 2025, Harbin phát triển tại khu vực giao nhau của các tuyến đường sắt và nhanh chóng trở thành một đầu mối quan trọng trong hệ thống này.

Từ đây, đường sắt không chỉ mang đến giao thông. Nó kéo theo nhân lực, thương mại, dịch vụ, nhà ở và cả một cấu trúc đô thị mới. Đó cũng là lý do lịch sử của Cáp Nhĩ Tân hiện đại luôn gắn rất chặt với ảnh hưởng Nga.

 

Đường sắt Đông Trung Quốc tạo nên “chất Nga” của Harbin

 

Đường sắt Đông Trung Quốc, thường được gọi là CER – Chinese Eastern Railway, được Nga xây dựng nhằm rút ngắn tuyến đường kết nối mạng lưới đường sắt Siberia với khu vực Viễn Đông.

Harbin có vị trí đặc biệt trong hệ thống này. Thành phố không chỉ nằm trên tuyến đường sắt mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng quản lý, vận hành và hậu cần. Vì thế, cùng với đường ray là sự xuất hiện của hàng loạt công trình như ga tàu, cầu, văn phòng đường sắt, khu nhà ở và các khu thương mại. 

Có thể nói, kiến trúc Nga ở Harbin không phải một lớp trang trí được thêm vào sau này để phục vụ du lịch. Nó xuất hiện từ chính thời kỳ thành phố hiện đại đang hình thành.

Đây cũng là điểm quan trọng để hiểu đúng về Cáp Nhĩ Tân: đường sắt góp phần tạo nên cả cấu trúc đô thị lẫn bản sắc kiến trúc của thành phố trong những năm đầu phát triển.

 

Người Nga đến Harbin và xây dựng cộng đồng riêng

 

Khi hoạt động xây dựng và vận hành đường sắt mở rộng, ngày càng nhiều kỹ sư, nhân viên đường sắt, thương nhân và gia đình người Nga đến sinh sống tại Harbin.

Một cộng đồng dân cư mới đồng nghĩa với nhu cầu về nhà ở, nhà thờ, trường học, ngân hàng, khách sạn, cửa hàng và các không gian sinh hoạt. Những công trình này được xây dựng theo ngôn ngữ kiến trúc quen thuộc với cư dân đến từ Nga và châu Âu.

Harbin vì thế dần mang diện mạo rất khác so với nhiều thành phố Trung Quốc cùng thời.

Đáng chú ý, đây cũng không phải thành phố chỉ có người Trung Quốc và người Nga. Trong nửa đầu thế kỷ XX, Harbin từng phát triển thành một đô thị quốc tế với nhiều cộng đồng nước ngoài cùng sinh sống, kinh doanh và giao lưu văn hóa. Nghiên cứu năm 2025 mô tả Harbin đầu thế kỷ XX như một đô thị mang tính quốc tế rõ rệt, nơi nhiều lớp văn hóa cùng tồn tại.

 

Vì sao kiến trúc Harbin mang cả phong cách Nga lẫn châu Âu?

 

Một điểm dễ gây nhầm lẫn là khi nhắc đến Cáp Nhĩ Tân, người ta thường gom toàn bộ những công trình cổ thành “kiến trúc Nga”.

Thực tế, kiến trúc Harbin đa dạng hơn nhiều.

Do thành phố từng đón nhiều cộng đồng nước ngoài và chịu ảnh hưởng của các xu hướng kiến trúc phổ biến ở châu Âu cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, tại đây có thể bắt gặp nhiều phong cách như:

• Byzantine;
• Baroque;
• Renaissance;
• Art Nouveau;
• Neoclassical;
• Eclectic – kiến trúc chiết trung.

Một trong những khu vực thể hiện rõ nhất sự đa dạng đó chính là Central Street – Trung Ương Đại Nhai.

Theo Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Hắc Long Giang, Central Street hiện vẫn tập trung hàng chục công trình mang phong cách hoặc mô phỏng kiến trúc châu Âu, trong đó có Renaissance, Baroque, Eclecticism và Art Nouveau.

Vì vậy, gọi Harbin là một thành phố mang dấu ấn Nga – Âu sẽ chính xác hơn nếu chỉ gọi đơn giản là “kiến trúc Nga”.

 

Saint Sophia – biểu tượng kiến trúc Nga ở Cáp Nhĩ Tân

 

Một trong những công trình nổi tiếng nhất thể hiện ảnh hưởng Nga tại Cáp Nhĩ Tân là Nhà thờ Saint Sophia.

Đây từng là nhà thờ Chính thống giáo phục vụ cộng đồng người Nga tại thành phố. Công trình gây ấn tượng với mặt ngoài bằng gạch, mái vòm hành củ đặc trưng và ngôn ngữ kiến trúc mang ảnh hưởng Byzantine – Chính thống giáo Đông phương.

Nhìn Saint Sophia giữa trung tâm Harbin ngày nay, rất dễ hiểu tại sao nhiều du khách lần đầu đến đây lại có cảm giác như đang đứng ở một thành phố thuộc Nga hoặc Đông Âu.

Tuy nhiên, lịch sử của công trình này không hoàn toàn bằng phẳng. Sau những biến động chính trị và xã hội trong thế kỷ XX, Saint Sophia từng bị hư hại, thay đổi công năng và trong một thời gian dài bị các công trình xây dựng xung quanh che khuất. Về sau, giá trị lịch sử và kiến trúc của công trình được nhìn nhận lại và Saint Sophia dần trở thành một trong những biểu tượng nổi bật nhất của Harbin.

 

Central Street – nơi thấy rõ nhất dấu ấn châu Âu

 

Nếu Saint Sophia đại diện cho dấu ấn Chính thống giáo Nga, thì Central Street – 中央大街 lại cho thấy rõ hơn tính quốc tế của Harbin.

Con phố này hình thành trong giai đoạn thành phố phát triển cùng tuyến Đường sắt Đông Trung Quốc. Ban đầu nơi đây được gọi là China Street, sau đó đến năm 1925 được đổi tên thành Central Street.

Hai bên phố tập trung nhiều công trình có phong cách khác nhau. Có tòa nhà mang đường nét Baroque cầu kỳ, có công trình ảnh hưởng Renaissance, có nơi lại thể hiện phong cách Art Nouveau đang rất thịnh hành ở châu Âu đầu thế kỷ XX.
Nguồn chính thức của ngành văn hóa – du lịch Hắc Long Giang mô tả Central Street như một “hành lang nghệ thuật kiến trúc”, nơi nhiều trường phái kiến trúc phương Tây cùng hiện diện.

 

Đó là lý do chỉ cần đi bộ dọc Central Street, du khách đã có thể cảm nhận khá rõ lớp lịch sử Nga – Âu của Harbin mà không cần bước vào một bảo tàng.

Đường lát đá, những mặt tiền cổ, nhà hàng kiểu Nga và các công trình lịch sử nằm san sát tạo nên một không gian rất khác so với hình dung thông thường về một thành phố Trung Quốc.

 

Cách mạng Nga năm 1917 làm cộng đồng Nga tại Harbin lớn hơn

 

Ảnh hưởng Nga tại Harbin không dừng lại ở giai đoạn xây dựng đường sắt.

Sau Cách mạng Nga năm 1917 và Nội chiến Nga, nhiều người Nga rời quê hương và tìm đến những khu vực khác của châu Á. Harbin trở thành một trong những trung tâm cư trú đáng chú ý của cộng đồng người Nga ở Đông Á.

Sự hiện diện lâu dài của cộng đồng này khiến ảnh hưởng Nga đi xa hơn kiến trúc.

Ngày nay, khi khám phá Harbin, du khách vẫn có thể bắt gặp nhiều dấu vết văn hóa gắn với thời kỳ đó thông qua ẩm thực và đời sống thành phố như:

• bánh mì đại liệt ba – dalieba;
• xúc xích đỏ Harbin;
• nhà hàng kiểu Nga;
• kiến trúc nhà thờ Chính thống giáo;
• âm nhạc và các yếu tố văn hóa châu Âu.

Các nguồn du lịch chính thức của Hắc Long Giang hiện vẫn xem “phong vị châu Âu” là một trong những dấu ấn văn hóa đặc trưng của Harbin, thể hiện qua kiến trúc, ẩm thực và không gian đô thị.

 

Kiến trúc Nga/Âu ở Harbin có còn nguyên vẹn?

 

Không phải tất cả công trình Nga – Âu của Harbin đều được giữ lại đến ngày nay.

Trong thế kỷ XX, thành phố trải qua nhiều thay đổi về chính trị, xã hội và quy hoạch đô thị. Một số công trình nổi bật thời Nga từng bị phá bỏ, trong khi nhiều công trình khác bị hư hại, bỏ hoang hoặc thay đổi công năng.

Nghiên cứu năm 2025 về di sản Nga tại Harbin đề cập đến những trường hợp tiêu biểu như St. Nicholas Cathedral và ga Harbin cũ từng bị phá dỡ. Một số công trình khác như Saint Sophia hoặc Holy Theotokos of Iveron Church từng bị hư hại và sử dụng cho mục đích khác.

 

Tuy nhiên, cách nhìn về các công trình này đã thay đổi theo thời gian.

Từ những di tích từng bị xem là dấu vết của một giai đoạn lịch sử phức tạp, nhiều công trình sau đó được nghiên cứu, phục hồi và bảo tồn như một phần của di sản đô thị Harbin.

Chính quá trình ấy đã giúp nhiều lớp kiến trúc lịch sử tồn tại song song với thành phố hiện đại ngày nay.

 

Vì sao Harbin ngày nay vẫn rất “Nga”?

 

Nếu lịch sử giải thích vì sao kiến trúc Nga – Âu xuất hiện, thì việc bảo tồn và khai thác du lịch giải thích vì sao dấu ấn này vẫn rất rõ ở Harbin hiện nay.

Central Street tiếp tục được duy trì như một trong những không gian du lịch quan trọng nhất thành phố. Các công trình kiến trúc châu Âu được bảo tồn, giới thiệu và đưa vào hoạt động văn hóa – du lịch. Trong những năm gần đây, chính quyền địa phương cũng tiếp tục phát triển các sản phẩm du lịch dựa trên đặc trưng kiến trúc và văn hóa quốc tế của Harbin.

 

Và có lẽ không mùa nào làm “chất Nga” của Harbin trở nên rõ rệt bằng mùa đông.

Khi tuyết phủ lên mái vòm Saint Sophia, các mặt tiền kiến trúc châu Âu và những con phố lát đá Central Street, khung cảnh thành phố càng dễ gợi liên tưởng đến Nga hoặc Đông Âu.

Chính sự kết hợp giữa lịch sử Nga – kiến trúc Âu – khí hậu mùa đông – văn hóa băng tuyết đã tạo nên một diện mạo rất riêng mà khó tìm thấy ở một thành phố khác của Trung Quốc.

 

Những nơi nên đến để ngắm kiến trúc Nga/Âu

 

Nếu muốn tìm hiểu rõ hơn về dấu ấn Nga – Âu khi du lịch Cáp Nhĩ Tân, bạn có thể dành thời gian cho một số địa điểm tiêu biểu:

Nhà thờ Saint Sophia: công trình biểu tượng với mái vòm đặc trưng, thích hợp để tìm hiểu về dấu ấn Chính thống giáo Nga tại Harbin.

Central Street: nơi tập trung nhiều công trình phong cách Renaissance, Baroque, Eclectic và Art Nouveau. Đây cũng là khu vực dễ cảm nhận nhất không khí châu Âu giữa trung tâm thành phố.

Binzhou Railway Bridge: gắn trực tiếp với lịch sử phát triển đường sắt và quá trình hình thành Harbin hiện đại.

Các khu di sản liên quan đến Chinese Eastern Railway: phù hợp với những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về lịch sử đường sắt và cấu trúc đô thị thời kỳ đầu.

Khu phố Chinese Baroque: một lớp kiến trúc thú vị khác của Harbin, thể hiện sự giao thoa giữa các yếu tố kiến trúc Trung Hoa và phương Tây. Đây cũng là khu vực đang tiếp tục được khai thác như một không gian văn hóa – du lịch của thành phố. 

Volga Manor: nổi tiếng với không gian mang cảm hứng kiến trúc và văn hóa Nga. Tuy nhiên, nên phân biệt đây là khu du lịch tái hiện và phát triển theo chủ đề Nga, chứ không nên xem toàn bộ công trình tại đây là di sản Nga nguyên gốc từ thời kỳ hình thành Harbin.

 

Du lịch Cáp Nhĩ Tân cùng J Travel

 

Cáp Nhĩ Tân không chỉ hấp dẫn bởi kiến trúc Nga – Âu độc đáo mà còn nổi tiếng với mùa đông tuyết trắng, Đại Thế Giới Băng Tuyết, Central Street, Saint Sophia và nhiều trải nghiệm đặc trưng của vùng Đông Bắc Trung Quốc.

Nếu bạn muốn khám phá Cáp Nhĩ Tân vào mùa đẹp nhất mà không cần tự lo quá nhiều về lịch trình, di chuyển hay sắp xếp các điểm tham quan, có thể tham khảo tour Cáp Nhĩ Tân của J Travel. Lịch trình được thiết kế kết hợp các điểm nổi bật của thành phố với những trải nghiệm mùa đông đặc sắc, phù hợp cho du khách muốn khám phá Harbin trọn vẹn và thuận tiện hơn.

Liên hệ J Travel để được tư vấn lịch khởi hành và chương trình tour Cáp Nhĩ Tân phù hợp.